LEŚNICA
Obecnie dzielnica Wrocławia położona nad rzeką Bystrzycą, oddalona o około 15 kilometrów od centrum Wrocławia. Wcześniej znana jako osada (Lesnyc, Lesnicz, Lesna, łac. Lesnicia) powstała przy grodku książęcym, często wymieniana w dokumentach wystawianych w XIII wieku przez wrocławskich Piastów. Do 1873 r. miejscowość znana była jako Lissa in Schlesien, potem Deutsch Lissa, a z chwilą włączenia do Wrocławia w 1928 roku - Breslau - Deutsch Lissa.
W 1289 roku Leśnica otrzymała prawa miejskie (civitas Lesnicz), stając się ośrodkiem obsługi ważnego szlaku handlowego prowadzącego z Wrocławia w kierunku Środy Śląskiej i dalej do Legnicy. Konkurencja dużego miasta, jakim był Wrocław, nie sprzyjała jednak rozwojowi Leśnicy: w XVIII w. wymieniana jest już jako wieś.
W XIV w. Leśnica otrzymała swój herb: na dwupolowej tarczy po prawej heraldycznie stronie widniała na złotym tle połowa czarnego orła śląskiego, lewa strona przedstawiała na błękitnym tle ugiętą w łokciu prawą, ubraną na biało, rękę z podniesioną otwartą dłonią.

Opracowanie – Marek Burak

ZABYTKOWY PARK PRZYPAŁACOWY

„Park ten należy do widokowo najpiękniejszych w okręgu wrocławskim, posiadając wspaniały drzewostan i piękne położenie nad brzegiem Bystrzycy”…..
-tak zachęcał do spacerów po parku przewodnik turystyczny po Leśnicy z pocz. XX w.

         
Przechadzając się dzisiaj po parku  można jeszcze dostrzec jego dawną świetność. A przeszłość była wspaniała..
 Badając materiały historyczne i ikonograficzne(kwerenda archiwalna zespołu Grzegorza Grajewskiego) a także relikty zachowane w terenie można wyodrębnić co najmniej pięć okresów rozwojowych kompozycji parkowej :
OKRES RENESANSU , w którym założenia ogrodowego należałoby szukać na północno- wschodniej żyznej terasie nad Bystrzycą. Domniemany ogród kwaterowy ,użytkowy czy ozdobny znajdujący się poza obwałowaniami zamkowymi ,jak to często wówczas bywało można było oglądać z okien skrzydła mieszkalnego zamku;
OKRES PÓŻNO-BAROKOWY   z końca XVIII w-przedstawiony na planie z 1795 r., na którym barokową rezydencję otacza założenie ogrodowe o cechach naturalistycznych wzorujących się na ogrodach chińskich. Szeroko rozlana fosa po stronie wschodniej w staw z dwiema wyspami w kształcie kropli wody, podwójne mostki, wzgórek widokowy na południowej  wyspie, ścieżka wiodąca nad rzekę z kolistym placem wypoczynkowym pod rozłożystym drzewem okolonym ławeczką to kompozycja zbudowana w oparciu o wyjątkowe walory miejscowego krajobrazu .Dalej na północ , wzdłuż Bystrzycy, kompozycja parkowa rozwijała się w postaci tzw. „dzikiej promenady”.
 Po stronie północnej  od zamku zlokalizowano obszerny folwark z zabudowaniami gospodarczymi i oranżerią na wschodniej granicy dziedzińca gospodarczego. Do oranżerii od strony wschodniej przylegał  kwaterowy ogród kuchenny („kuchen garten”) i niewielki sad. Dalej na północ za granicznym kanałem wodnym rozciągał się kościelny zagajnik  (der Kirchen Busch) poprzecinany rowami melioracyjnymi oraz swobodnie prowadzonymi ścieżkami , z obszerną łąką w miejscu obecnego stawu parkowego. W pobliżu ogrodu kuchennego  widnieje na planie wydzielony z zagajnika  kolisty  ogród o niewiadomym przeznaczeniu  otoczony żywopłotem z trzema wysokimi drzewami flankującymi wejście do ogrodu.

POCZATEK XIX W.-ze wspaniałym parkiem angielskim zaprojektowanym w stylu strefowego parku  krajobrazowego przez słynnego pejzażystę Josepha Petera Lenne, autora licznych ogrodów królewskich i magnackich  na terenie Prus i Śląska (ogrodów królewskich  w Poczdamie , Mysłakowicach, Kamieńcu Ząbkowickim, Wojanowie ,Łomnicy, Kraskowie, ,Parku Szczytnickigo we Wrocławiu) .
Do kompozycji parkowej został włączony teren zagajnika  kościelnego . W ten sposób  park  ukształtowany  został w angielskim stylu  jako park krajobrazowy o romantycznym charakterze.
Wokół samego pałacu ,w obrębie zasypanych częściowo fos i dalej do stawu rozciągał się wytworny ,trawiasty, ozdobiony rabatami kwiatowymi „ pleasureground „,z rozrzuconymi  grupami  ozdobnych krzewów do którego przylegał właściwy park krajobrazowy .Rozległy park ciągnący się wzdłuż brzegu Bystrzycy cechował swobodny układ dróg obwodnicowych , świetliste polany łąkowe, dukty widokowe na pałac i okolicę, budowle parkowe(altany, belweder, domek ogrodnika, oranżeria z palmiarnią),rozwinięty układ wodny ze stawami i kanałami. To wszystko eksponowane było na tle drzewostanu ,komponowanego w grupy i  klomby , składającego się z gatunków rodzimych i aklimatyzowanych: dębów, jesionów, grabów ,klonów, platanów, tulipanowca, choiny kanadyjskiej, sosny wejmutki, sosny czarnej podsadzonych masywami kwitnących krzewów jaśminów, tawuły, berberysów ,dzikiej róży itp. tworząc wspaniały romantyczny krajobraz.

 PRZEŁOM XIX I XX w. kiedy park przyjmuje naturalistyczną kompozycję z cienistymi zagajnikami grabowo-jesionowymi, dębowymi, wejmutkowymi. Przejrzyste polany zostały obsadzone grupami ekspansywnych krzewów(tawlina jarzębolistna, śnieguliczka , porzeczka alpejska itp.), co spowodowało zatarcie kompozycji romantycznej opartej na kontrastach światła i cienia ,drogi wyprostowano, zasypano fosę wokół zamku ,zredukowano stawy.

OKRES PO 1945 R. –  to niestety powolne zanikanie historycznej kompozycji parku, dewastacja i rozbiórka wielu budowli parkowych oraz  wymieranie wrażliwszych gatunków i odmian drzew i krzewów.

W latach 1995-2000 na zlecenie Urzędu Miejskiego we Wrocławiu został opracowany kompleksowy projekt rewaloryzacji zespołu pałacowo-parkowergo przez” Sztukę Ogrodów  sp. z oo” z Wrocławia (arch. krajobrazu Halinę Krajewską z zespołem ) który uzyskał wyróżnienie w prestiżowym Regionalnym Przeglądzie Architektury Wrocław 2003 r. organizowanym przez Stowarzyszenie Architektów Polskich. Projekt przewiduje przywrócenie dawnej świetności  ogrodowi zamkowemu i parkowi krajobrazowemu odtwarzając kompozycję  parku  z okresu jego rozkwitu wg. zachowanego planu J.P. Lenne` z 1836 r.

Zaprojektowano tutaj częściową rekonstrukcję systemu obwałowań zamku z  uczytelnieniem odkrytych podczas badań archeologicznych drugim pasmem murów  z bastejami, dwiema wyspami  ,połączonymi łukowatymi mostkami . Przewidziano odtworzenie systemu dróg i ścieżek, odsłonięcie świetlistych polan krajobrazowych z murawami traw i ekspozycją poszczególnych gatunków drzew i krzewów. Planuje się ogrodzenie całości parku odtwarzając mur parkowy od ul. Marszowickiej, rekonstrukcje licznych budowli parkowych(altany, mostki ,belweder .ławki wypoczynkowe, schody ,kamienne ławy na bastejach ),a przede wszystkim wyszukanej kompozycji  szaty roślinnej z syngieltonami, malowniczymi klombami drzew i krzewów, amgielskimi rabatami kwiatowymi.
Projekt jest już częściowo zrealizowany, dotyczy to głównie systemu wodnego, z wyspą na stawie ,systemu dróg i ścieżek parkowych, urządzenia placu zabaw dla dzieci, uporządkowania drzewostanu z nowymi nasadzeniami drzew i krzewów, a także odtworzeniem runa parkowego. Na realizację czeka projektowany kameralny teatrzyk muzyczny na wyspie na stawie parkowym, teatr żywopłotowy w dawnej fosie zamkowej, odsłonięcie świetlistych polan i  duktów widokowych, oraz wystrój  w detale architektoniczne (mury ogrodzeniowe z bramami i furtkami , mostki, altany, belweder ) oraz uporządkowanie Placu Świętojańskiego z projektowaną fontanną św, Jadwigi.
Rewaloryzacją objęto również najbliższe otoczenie zespołu projektując kolorystykę fasad zabytkowych kamieniczek przy ul. Sredzkiej, Wolskiej i Dolnobrzeskiej, która została zrealizowana w latach 1999-2000 .

Prace realizacyjne w znacznym stopniu przyczyniły się do odtworzenia piękna tego zakątku miasta o czy warto się przekonać odwiedzają pałac i park w tej odległej  od centrum  części  Wrocławia.

                                                                                                  Halina Gołda Krajewska.